شناسایی و رتبهبندی چالشهای اخلاقی زیستمحیطی حسابرسان دیوان محاسبات کشور
محورهای موضوعی : برنامه ریزی؛ آموزش و مدیریت محیط زیست
الهه سرحدی
1
,
عباسعلی حق پرست
2
,
علیرضا هیراد
3
,
رضا ستوده
4
*
1 - دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران.
2 - استادیار، گروه حسابداری، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران.
3 - گروه حسابداری، واحد خاش، دانشگاه آزاد اسلامی، خاش، ایران
4 - گروه مالی و حسابداری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه میبد، میبد، ایران.
کلید واژه: شاخص های اخلاقی, زیست محیطی, حسابرسان, دیوان محاسبات, عملکرد.,
چکیده مقاله :
حسابرسان دیوان محاسبات بهعنوان ناظران مالی، نقش مؤثری در نظارت بر عملکرد زیستمحیطی دستگاههای اجرایی ایفا میکنند. آنان با ارزیابی میزان انطباق عملکرد سازمانها با مقررات زیستمحیطی، میتوانند به حفاظت از محیطزیست و ارتقاء کیفیت آن کمک نمایند. بااینحال، ایفای این نقش با چالشهای اخلاقی متعددی همراه است که میتواند بر اثربخشی حسابرسی زیستمحیطی تأثیرگذار باشد. پژوهش حاضر باهدف شناسایی و اولویتبندی چالشهای اخلاقی پیشروی حسابرسان درزمینهٔ حسابرسی زیستمحیطی، تلاش دارد تا بستری مناسب برای ارتقای کیفیت این نوع حسابرسی فراهم آورد. نتایج این مطالعه میتواند بهعنوان راهنمایی برای سیاستگذاران، حسابرسان و سایر ذینفعان در راستای تقویت حسابرسی زیستمحیطی و حرکت بهسوی توسعه پایدار مورداستفاده قرار گیرد. این پژوهش از نوع اکتشافی بوده و در بازه زمانی سال ۱۴۰۳ با بهرهگیری از روش تحقیق آمیخته (کیفی ـ کمی) انجام گرفته است. جامعه آماری در بخش کیفی شامل حسابرسان دیوان محاسبات کشور، حسابرسان سایر نهادها و اعضای هیئتعلمی دانشگاهها بوده است. در این بخش، ۲۰ نفر از خبرگان بهصورت گزینشی (هدفمند) انتخاب شدند. در بخش کمی نیز با استناد به جدول مورگان، تعداد ۳۸۴ نفر بهعنوان نمونه آماری تعیین و انتخاب گردیدند. بر اساس نتایج بهدستآمده، ۱۵ مؤلفه اصلی و ۵۲ شاخص فرعی در ارتباط با چالشهای اخلاقی حسابرسی زیستمحیطی شناسایی و استخراج شد. بنابراین، نتایج این پژوهش، میتواند چارچوبی جامع و دقیق برای دیوان محاسبات کشور فراهم آورد تا با شناسایی نقاط ضعف و چالشهای موجود، گامی مؤثر در جهت ارتقای عملکرد حسابرسان و بهینهسازی نظارت بر مسائل زیستمحیطی بردارد. پژوهش حاضر، چارچوبی جامع و دقیق را برای دیوان محاسبات کشور فراهم میسازد که با شناسایی نقاط ضعف و چالشهای موجود، گامی مؤثر در جهت ارتقای عملکرد حسابرسان و بهینهسازی نظارت بر مسائل زیستمحیطی بردارد.
Auditors of the Court of Accounts, as financial supervisors, play an effective role in monitoring the environmental performance of executive agencies. By assessing the degree of compliance of organizations with environmental regulations, they can help protect the environment and improve its quality. However, performing this role is accompanied by numerous ethical challenges that can affect the effectiveness of environmental auditing. The present study aims to identify and prioritize the ethical challenges faced by auditors in the field of environmental auditing, and attempts to provide a suitable platform for improving the quality of this type of audit. The results of this study can be used as a guide for policymakers, auditors, and other stakeholders in strengthening environmental auditing and moving towards sustainable development. This research is exploratory and was conducted in the period of 2025 using a mixed research method (qualitative-quantitative). The statistical population in the qualitative section included auditors of the Court of Accounts of the country, auditors of other institutions, and faculty members of universities. In this section, 20 experts were selected selectively (purposively). In the quantitative section, 384 people were determined and selected as a statistical sample based on the Morgan table. Based on the results obtained, 15 main components and 52 sub-indicators related to the ethical challenges of environmental auditing were identified and extracted. Therefore, the results of this research can provide a comprehensive and accurate framework for the Court of Accounts of the country to take an effective step towards improving the performance of auditors and optimizing the supervision of environmental issues by identifying existing weaknesses and challenges. The present research provides a comprehensive and accurate framework for the Court of Accounts of the country to take an effective step towards improving the performance of auditors and optimizing the supervision of environmental issues by identifying existing weaknesses and challenges.
الوانی, سیدمهدی , سیدوکیلی, ریحانه , کوثر, زهرا و اصلی بیگی, فرزانه . (1397). طراحی نظام مدیریت یکپارچه توسعه پایدار کشور. دو فصلنامه توسعه علوم انسانی, 1(1), 147-178. https://doi.org/10.22047/hsd.2019.182163
اکبری, پیمان؛ جلیلیان, حمیدرضا؛ رضایی, یوسف . (1403). تبیین مدل ساختاری پیشآیندهای رفتار سبز کارکنان در جهت پایداری کسب و کار با تأکید بر رهبری اخلاقی. تأملات اخلاقی, انتشار آنلاین از هفتم آبان ماه 1403, -. doi: 10.30470/er.2024.2020427.1292
امیری، علینقی؛ همتي، محمد ؛ مبيني، مهدي. (۱۳۸۹)، اخلاق حرفه¬اي ضرورتي براي سازمان، نشریه معرفت اخلاقی، (۲)، ۱۳۷-۱۵۹.
باقری فرد, محمد حسین, توکلی, عبدالله. (1402). طراحی الگوی توصیفی تصمیمگیری در چالشهای اخلاقی در مدیریت با تأکید بر اخلاق کاربردی. دوفصلنامه مطالعات دین، معنویت و مدیریت, 10(18), 257-279.
جعفری پور, ناصر؛ آل بویه, علی رضا . (1402). اخلاق محیطزیست و بهرهوری از حیوانات. تأملات اخلاقی, 4(4), 31-49. doi: 10.30470/er.2023.1983033.1195
جعفری، علی؛ ملائی، رحیم. (1402). حرفهای بودن در حسابداری: عوامل موثر بر تصمیمگیری اخلاقی حسابداران و حسابرسان. نشریه علمی رویکردهای پژوهشی نوین مدیریت و حسابداری, 7(27), 963-980.
خراسانی, محمد و نیازی, محسن . (1403). سناریوهای عدالت زیستمحیطی و اهداف توسعه پایدار ( مطالعه موردی: شهرستان کاشان). جامعه شناسی فرهنگ و هنر, انتشار آنلاین از 6 بهمن ماه.
doi: 10.22034/scart.2025.139900.1383
خسرو آبادی، طاهره؛ بنی مهد، بهمن، (1394)، پیش بینی بی اخلاقی و فساد مالی با توجه به اعتماد اجتماعی در حرفه حسابرسی، مجله اخلاق در علوم و فناوری دوره 10(4)، 45-54.
خوشبخت، اسماعیل ، امیرحسین تائبی نقدری و حدیث زینلی ، (1401)، دینداری، اخلاق حرفهای حسابداران و تقلب های گزارش شگری مالی ، پژوهشهای حسابداری و حسابرسی، 140(53)، 223-254.
خلخالی، مرضیه (1403)، بررسی نقش حسابداری مدیریت زیستمحیطی و شیوههای مدیریت دانش زیستمحیطی بر عملکرد زیستمحیطی شرکت. دانش حسابرسی. ۲۴ (۹۷) :۸۶-۱۱۴
داودی، کیومرث؛ میرنجفی، سیدعباس و عصاری، مهتاب، (1396). حسابرسی زیستمحیطی، تهران: مرکز آموزش و برنامه ریزی دیوان محاسبات کشور.
دره زرشکی, ابوالفضل , حیرانی, فروغ و تفتیان, اکرم . (1401). ارائه الگوی حسابرسی مالی زیستمحیطی جهت نظارت بر شرکتهای دولتی ایران. پیشرفتهای حسابداری, 14(1), 37-58. https://doi.org/10.22099/jaa.2022.44115.2253
رجب دری، حسین؛ وکیلی فرد، حمیدرضا؛ سالاری، حجت الله؛ امیری، علی (1401)، رابطه نطریه های اخلاقی و رفتار اخلاقی در قضاوت حسابرسان ، مجله قضاوت و تصمیمگیری در حسابداری و حسابرسی، 1(1)، 113-143.
رجمانی، حلیمه؛ رجب دُری، حسین (1395). بررسی تأثیر اخلاق حرفهای بر عملکرد سازمانی در مدیران صنعتی استان فارس. دو فصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری. ۱ (۱)، ۵۳-۷۵.
رخشی, مریم, آذین فر, کاوه, نبوی چاشمی, سید علی. (1403). تصمیمگیری دوراهیهای اخلاقی حسابرسان: مطالعه موردی مؤسسات حسابرسی کوچک و متوسط معتمد بورس. تصمیمگیری و تحقیق در عملیات، انتشار آنلاین از 27 تیرماه.
رویایی، رمضانعلی .(1398)، سه گانگی در اخلاق و رفتار حرفهای حسابداران، مجله حسابرس ، 21 (105)، 56-63.
علیزاده، مهدی، (۱۳۸۹)، اخلاق اسلامی (مبانی و مفاهیم). قم: دفتر نشر معارف.
گلستانی، علیرضا. (1403). تأثیر فرهنگ و هویت محلی بر بحرانهای زیستمحیطی. مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران. انتشار آنلاین، 26 دی ماه. http://193.36.85.187:8083/index.php
محسن زاده گلفزانی، مریم؛ خدادادی، محسن؛ رضائی پیته نوئی، یاسر. (1402). بررسی تأثیر رفتار اخلاقی بر هویت سازمانی و حرفهای حسابرس. مجله دانش حسابداری.
مشایخی, بیتا؛ طاهری, زهرا. (1403). تدوین مدل چالشهای اخلاقی حسابداری. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت, 13(50), 105-120.
مهرانی، ساسان؛ ثقفی، علی؛ موسی خانی، محمد؛ سپاسی، سحر.(1390). عوامل موثر بر تصمیمگیری اخلاقی حسابداران رسمی ایران. نشریه اخلاق در علوم و فناوری، 6(3)،6-12.
Barrainkua, I. Marcela E. (2018). The Influence of Auditors’ Commitment to Independence Enforcement and Firms’ Ethical Culture on Auditors’ Professional Values and Behavior. Research on Professional Responsibility and Ethics in Accounting. 21. 17- 52.
Broccardo, E., Hart, O., & Zingales, L. (2022). Exit versus voice. Journal of Political Economy, 130(12), 3101–3145.
Comer, D. R., & Sekerka, L. E. (2018). Keep calm and carry on (ethically): Durable moral courage in the workplace. Human Resource Management Review, 28(2), 116-130.
Cumming, D., Meoli, M., Rossi, A., & Vismara, S. (2024). ESG and crowdfunding platforms. Journal of Business Venturing, 39(1), 106362.
Dawadi, S. Shrestha, S & Giri, R. A. (2021). Mixed-methods research: A discussion on its types, challenges, and criticisms. Journal of Practical Studies in Education, 2(2), 25-36. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED611786.pdf
Freeman, R. E. (1984). Strategic management: A stakeholder approach. Pitman.
Godlovitch, S. M. (1982). Environmental ethics. Prentice-Hall.
Jensen, M. C., & Meckling, W. H. (1976). Theory of the firm: Managerial behavior, agency costs and ownership structure. Journal of Financial Economics, 3 (4), 305-360.
Jai Jairam, P. (2017). Ethics in Accounting. Journal of finance and accountancy, 1-13.
Kant, I. (1785). Groundwork of the metaphysics of morals. (J. W. Ellington, Trans.). Hackett Publishing.
Kant, I. (1997). Groundwork of the metaphysics of morals. (M. Gregor, Trans. & Ed.). Cambridge University Press.
Popescu, C. R. G., & Verma, R. (2025). Quality Education to Meet the Sustainable Development Goals. 233-242. https://doi.org/10.4018/979-8-3693-8679-8.ch011
Patricia, P. (2024). The Role of Entrepreneurship Education in Universities to Pursue Sustainable Development Goals. Feedforward Journal of Human Resource,4(1), 23. https://doi.org/10.19166/ff.v4i1.8129
Strauss, A. Corbin, J. (1998). Basics of Qualitative Research: Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory, Thousand Oaks: Sage Publications.
Vismara, S., & Wirtz, P. (2025). Fundraising, Governance and Environmental Ethics: Evidence from Equity Crowdfunding. Journal of Business Ethics, 1-25.
Yao, S., Pan, Y., Wang, L., Sensoy, A., & Cheng, F. (2023). Building eco-friendly corporations: The role of minority shareholders. Journal of Business Ethics, 182(4), 933–966.
Zhaktin, Y. (2017). Addressing Ethical Matters in Accounting Practice: Evidence from Ukraine, Bachelor’s thesis.